بعضی قصهها برای شروع شدن به اتفاق بزرگی نیاز ندارند. کافی است چند نفر برای مدتی کوتاه در یک فضای مشترک کنار هم قرار بگیرند، گفتوگویی شکل بگیرد و چیزی از زندگی هرکدامشان برای دیگری آشکار شود. «تاکسی» دقیقاً روی همین موقعیت ساده حساب باز کرده؛ هر قسمت، چند آدم، یک مسیر کوتاه و داستانی که قرار نیست جهان را عوض کند، اما شاید بعد از پایان مسیر کمی در ذهن بماند.
این سادگی، هم مهمترین ویژگی سریال است و هم چیزی که تکلیفش را از همان ابتدا روشن میکند. «تاکسی» نه دنبال تعلیق پیچیده است، نه قهرمان ثابت دارد و نه داستانی که مخاطب را برای فهمیدن ادامهاش نگه دارد. جذابیتش باید از همان جزئیات روزمره، گفتوگوهای کوتاه و برخورد آدمهایی بیاید که شاید در زندگی عادی فقط برای چند دقیقه هممسیر شوند.
همین جنس قصهگویی، «تاکسی» را به جهان سروش صحت نزدیک میکند؛ جهانی که معمولاً بیشتر از حادثه، به آدمها و جزئیات کوچک رفتارشان علاقه دارد. البته همین نزدیکی، انتظار را هم بالاتر میبرد. وقتی پای نام سروش صحت وسط باشد، مخاطب احتمالاً فقط به یک مجموعه اپیزودیک ساده راضی نمیشود و دنبال همان ظرافت، شوخطبعی و نگاه انسانی آشنایی میگردد که در بهترین آثارش دیدهایم.
از «تاکسیسواری» تا «تاکسی»
کتاب «تاکسیسواری» اولین کتاب سروش صحت است؛ مجموعهای از داستانکهای بسیار کوتاه که بیشترشان در همان چند خط اول موقعیت را میسازند و خیلی زود به یک مشاهده، شوخی، تلخی یا ضربه کوچک میرسند. تاکسی در این روایتها بیشتر از اینکه صرفاً وسیله رفتوآمد باشد، یک فضای موقت برای برخورد آدمهاست؛ جایی که غریبهها برای چند دقیقه کنار هم مینشینند، حرف میزنند و بعد هرکدام در نقطهای پیاده میشوند. همین کوتاهی و گذرا بودن، بخشی از جذابیت کتاب را ساخته است.
داستانهای کتاب اغلب به جزئیات روزمره تکیه دارند؛ از بحثهای خانوادگی و مسائل مالی گرفته تا سیاست، مهاجرت، عشق و اتفاقهای معمولی شهر. چیزی که اهمیت دارد خودِ حادثه نیست، بلکه لحظهای است که از دل گفتوگو بیرون میآید و خواننده را برای چند ثانیه نگه میدارد. منطق میکروفیکشن هم همین است: حذف اضافهها، رسیدن سریع به موقعیت و تمام کردن قصه پیش از آنکه توضیح بیش از حد، اثر لحظه را از بین ببرد.
تبدیل چنین متنی به سریال، کار سادهای نیست. چیزی که روی کاغذ در چند خط جواب میدهد، روی تصویر به زمان، شخصیتپردازی، میزانسن و ریتم نیاز دارد. نمیشود فقط همان گفتوگوها را مقابل دوربین گذاشت و انتظار داشت همان تأثیر ایجاد شود. هر داستانک برای تبدیل شدن به اپیزود، باید کمی باز شود و چیزی به آن اضافه شود؛ بدون اینکه همان ایجاز و حس گذرا بودن از بین برود.
«تاکسی» دقیقاً درگیر همین چالش است. سریال تلاش میکند از خردهروایتهای کوتاه کتاب، موقعیتهای کاملتری بسازد و برای هرکدام زمان بیشتری بخرد. بعضی اپیزودها از این تبدیل سود میبرند و شخصیتها فرصت پیدا میکنند کمی بیشتر از یک جمله یا موقعیت باقی بمانند، اما در بعضی قسمتها همین کش دادن باعث میشود ضربهای که در قالب داستانک کوتاه جواب میداد، روی تصویر کمی کماثرتر شود.
شاید جذابترین نسبت میان کتاب و سریال همین باشد: «تاکسیسواری» روی لحظه حساب میکند و «تاکسی» مجبور است از همان لحظه، داستان بسازد. تفاوتی کوچک در ظاهر، اما تعیینکننده در اجرا.
در جهان سروش صحت، اما نه در بهترین شکلش
«تاکسی» از همان ابتدا نشانههای آشنای جهان سروش صحت را با خودش دارد؛ آدمهای معمولی، گفتوگوهای ساده، موقعیتهای روزمره و لحظههایی که قرار است از دل یک اتفاق کوچک، معنایی انسانیتر بیرون بیاید. این همان قلمرویی است که صحت در بهترین آثارش بارها خوب از آن استفاده کرده؛ جایی که طنز و تلخی کنار هم قرار میگیرند و یک موقعیت ساده میتواند ناگهان چیزی درباره تنهایی، روابط یا رفتار آدمها بگوید.
اما «تاکسی» همیشه به همان دقت و ظرافت نمیرسد. بعضی اپیزودها بیش از آنکه طبیعی شکل بگیرند، برای رسیدن به موقعیت نهایی بیش از حد به تصادف، اغراق یا رفتارهای کمی غیرقابلباور تکیه میکنند. شوخیها هم یکدست نیستند؛ گاهی دقیق و موقعیتمحورند و گاهی بیش از اندازه قابلپیشبینی. همین باعث میشود فاصله کیفیت میان قسمتها محسوس باشد و بعضی قصهها خیلی زودتر از بقیه فراموش شوند.
شاید یکی از مشکلات اصلی این باشد که سریال دقیقاً تصمیم نگرفته تا چه اندازه میخواهد واقعی بماند. گاهی به زندگی روزمره خیلی نزدیک است و گاهی وارد فضایی میشود که کمی فانتزیتر یا اغراقشدهتر به نظر میرسد. این نوسان در لحن، مخصوصاً برای مخاطبی که از سروش صحت انتظار جهان منسجمتری دارد، میتواند آزاردهنده باشد. این معلق بودن میان رئالیسم اجتماعی و کمدی-فانتزی باعث احساسات دوگانه مخاطب میشود.
با این حال، «تاکسی» الزاماً سریال بدی برای تماشا نیست. کوتاهی قسمتها، ساختار مستقل هر اپیزود و حضور بازیگرانی که هر بار حالوهوای تازهای به قصه میدهند، باعث میشود تماشایش بیدردسر باشد. لازم نیست تمام توجهتان را به یک داستان طولانی بسپارید یا جزئیات قسمتهای قبل را به خاطر داشته باشید؛ هر بار میتوانید سوار یک مسیر تازه شوید و بعد از چند دقیقه پیاده شوید.
شاید «تاکسی» در مقایسه با بهترین کارهای سروش صحت اثر کمرمقتری باشد و همه قصههایش هم به یک اندازه در ذهن نمانند، اما برای وقتهایی که دنبال مجموعهای سبک، کوتاه و انسانی هستیم، هنوز میتواند انتخاب قابلقبولی باشد. بعضی سفرها فقط برای رسیدن به مقصد نیستند؛ گاهی همین چند دقیقه هممسیر شدن با چند آدم غریبه کافی است.
· تماشای رایگان سریال «تاکسی» در روبیکا
· خرید نسخه الکترونیکی کتاب «تاکسیسواری» با کیف پول روبیکا